Я.Оюунгэрэл: Цаг хугацааны хатуу хязгаарлалттай, өндөр төвөгшил бүхий энэхүү төслийг амжилттай хэрэгжүүлэх үндсэн суурь нь хүний нөөцийн бүрдүүлэлт

Монголын Мянганы сорилтын сангийн Захиргааны асуудал хариуцсан захирал Я.Оюунгэрэлийг “GoGo Cafe” ярилцлагын зочноор урилаа. АНУ-ын татвар төлөгчдийн мөнгө буюу Засгийн газрын хөгжлийн агентлаг Мянганы сорилтын корпорацын буцалтгүй тусламж, Монгол Улсын Засгийн газрын хөрөнгө оруулалтаар Усны Компакт хөтөлбөр таван жилийн хугацаанд хэрэгжээд, 2026 оны 3 дугаар сарын 31-нд хаах гэж байна. Хоёр улсын Засгийн газрын гэрээний дагуу хэрэгжиж байгаа Улаанбаатар хотын нийт ус хангамжийг нэмэгдүүлэх хөтөлбөрийн хүрээнд усны салбарт үндсэн гурван төслийг хэрэгжүүлж, Улаанбаатар хотын баруун бүсэд дэвшилтэт технологи бүхий, бүрэн автоматжсан Ус гүн цэвэршүүлэх үйлдвэр, мөн Монгол Улсад анх удаа Хаягдал ус дахин боловсруулах томоохон үйлдвэр барьж байгуулаад байна. Улаанбаатар хотын ундны усны асуудлыг цогцоор нь шийдэх дэд бүтцийн эдгээр төслийн үр шимийг нийслэлийн иргэн бүр хүртэх юм. Төсөл, хөтөлбөрийн ач холбогдол болоод хүний нөөцийн чадамж, төслийн хаалт гэх манайд танил бус ойлголтын талаар бид ярилцсан юм.

-Америкийн Нэгдсэн Улсын буцалтгүй тусламжаар Компакт хөтөлбөрийг Монгол Улсад хэрэгжүүлээд, хаалтын үе шатандаа шилжиж буй энэ үед бид ярилцаж байна. Төсөл анх яаж хэрэгжих болсон бэ?
-АНУ-ын Засгийн газраас шалгуур хангасан улс орнуудад буцалтгүй тусламжийг олон улсад туршигдсан өөрийн жишиг загварын дагуу олгож, төсөл хөтөлбөр хэрэгжүүлдэг. Ингэхдээ эдийн засгийг дэмжиж, ядуурлыг бууруулах зорилг ынхоо хүрээнд АНУ-ын МСК-аас улс орнуудын эдийн засгийн өсөлтийг хязгаарлагч хүчин зүйлсийг судалсны үндсэн дээр төсөл хэрэгжүүлэх салбарыг сонгодог.

Тухайн үеийн дотоодын болон олон улсын байгууллага, эрдэмтдийн хийсэн судалгаанд үндэслэн нарийвчлан судалж үзэхэд Улаанбаатар хот 2020 оны дунд үеэс ундны усны хомсдолд орох эрсдэлтэй гэж гарсан тул уг эрсдэлээс сэргийлэх зорилгоор талууд ус хангамжийг нэмэгдүүлэх төсөл хэрэгжүүлэхээр шийдвэрлэсэн байдаг. Хомсдол гэхээр юу юугүй усгүй болчихно гэсэн үг бас биш. Бидний, хотын хэрэглээнд шаардлагатай усны эрэлт боломжит нөөц буюу нийлүүлэлтээсээ давахыг хэлээд байгаа юм.

-Мянганы сорилтын корпорац,  Мянганы сорилтын сан гэсэн нэршлүүдийн ялгааг олон нийт мэддэггүй. Эдгээр байгууллагын үүрэг, ялгаа нь юу вэ?
-Мянганы сорилтын корпорац нь буцалтгүй тусламжийн шалгуур хангасан улс орнуудад санхүүжилт олгодог, төслийн хэрэгжилтийг хянаж ажилладаг АНУ-ын Засгийн газрын хөгжлийн агентлаг. АНУ-ын татвар төлөгчдийн мөнгөөр төсөл, хөтөлбөрүүдийг санхүүжүүлдэг бөгөөд гурван төрлийн буцалтгүй тусламжийг хөгжиж буй улс орнуудад олгодгоос буцалтгүй тусламжийн хэмжээ болон хэрэгжүүлэх хугацааны хувьд хамгийн том нь Компакт хөтөлбөр байдаг. Компакт хөтөлбөрийг таван жилийн хугацаанд хэрэгжүүлж дуусгах ёстой. 

Харин манай байгууллага бол Монголын Мянганы сорилтын сан. АНУ-ын МСК нь тухайн улс орны Засгийн газартай Компакт гэрээг байгуулж, Засгийн газрыг төлөөлөн Компактыг хэрэгжүүлэх  Мянганы сорилтын санг байгуулдаг. Монголын МСС нь 2018 онд Монгол Улсын Засгийн газрын тогтоолоор байгуулсан, Усны Компактыг Засгийн газрын өмнөөс хэрэгжүүлэх үүрэгтэй Улсын төсөвт үйлдвэрийн газар юм. Компактын хүрээнд манай байгууллага Улаанбаатар хотын нийт ус хангамжийг нэмэгдүүлэх цогц хөтөлбөрийг хэрэгжүүлж байгаа. Компакт гэрээ маань 2021 оны 3 дугаар сарын 31-нд хүчин төгөлдөр болж, хэрэгжилтийн 5 жилийн хугацаа эхэлсэн. Бид төсөл хөтөлбөрөө бүрэн хэрэгжүүлж дуусахад 1 сарын хугацаа л одоо үлдээд байна.

-Монгол Улсын Засгийн газар Компакт хөтөлбөрт хамрагдахын тулд бодлогын болон засаглалын ямар шалгууруудыг давсан бол?
-Дээр дурдсанчлан МСК-ын буцалтгүй тусламж олгох 3 төрлийн хөтөлбөр байдаг, тэдгээрээс санхүүжилтийн хэмжээ, хамрах хүрээ, хэрэгжүүлэх хугацааны хувьд хамгийн том нь Компакт хөтөлбөр. Энэ ч утгаараа шалгуур өндөртэй. Жишээлбэл, ардчилсан засаглалын суурь зарчим болох хүний эрх, эрх чөлөөг дээдэлдэг, шударга ёс, ил тод засаглалыг хэрэгжүүлдэг, эдийн засгийн эрх чөлөөг сайжруулах бодлого хэрэгжүүлдэг, авлигаас ангид гэх мэт олон улсын бодлого, засаглалын үзүүлэлтийг тогтоодог онооны системээр үнэлж, уг үнэлгээг эхний үндсэн шалгуур болгон авч үздэг. Энэ нарийн шалгууруудыг хангасан улс орнуудад буцалтгүй тусламж олгож, хөтөлбөрүүдийг хэрэгжүүлдэг.

-Усны Компактын хүрээнд ямар үндсэн төслүүд хэрэгжүүлж байна вэ. Эдгээр төсөл яг ямар асуудлыг шийдэхэд чиглэж байгаа вэ?
-Улаанбаатар хотын нийт ус хангамжийг нэмэгдүүлэх хөтөлбөр дотроо гурван үндсэн төслөөс бүрдэнэ. Дэд бүтцийн хоёр төсөл болон усны салбарын тогтвортой байдлыг хангахад чиглэсэн зөөлөн дэд бүтэц, бодлогын  төслийг тус тус хэрэгжүүлж байна.

Компакт хөтөлбөрийн хүрээнд хоёр үйлдвэр, тэдгээрийн дагалдах шугам хоолой, дэд бүтцийг барьж байгуулаад байна. Эхний төсөл нь, Улаанбаатарын хотын баруун хэсэгт ундны усны найм дахь буюу хамгийн том шинэ эх үүсвэрийг байгуулж, Сонгинохайрхан уулын аманд Ус гүн цэвэршүүлэх үйлдвэр, түүнийг дагалдах шугам хоолой, дэд бүтцийн байгууламжуудыг барьсан байгаа. Бид Улаанбаатар хотыг цэвэр усаар хангах худгууд хотын зүүн талдаа байдгийг мэддэг шүү дээ. Харин манай эхний төслийн хүрээнд хотын баруун хэсэг буюу Шувуун фабрик болон Биокомбинат дахь хоёр эх үүсвэрээс гүний ус гаргаж, олборлосон усаа Монгол Улсад анх удаа барьж байгуулж буй дэвшилтэт технологи бүхий бүрэн автоматжсан Ус гүн цэвэршүүлэх үйлдвэрт боловсруулж, төвийн шугам сүлжээнд нийлүүлнэ. Ингэснээр Улаанбаатар хотын ундны ус хангамжийг ойролцоогоор хоёр дахин нэмэгдүүлэх ач холбогдолтой үйлдвэр ашиглалтад орж байна.

Хоёр дахь төслийн хүрээнд Монгол Улсад анхны томоохонд тооцогдох Хаягдал ус дахин боловсруулах үйлдвэр барьж, ДЦС-ууд руу ус дамжуулах шугам хоолой тавьж, мөн шаардлагатай хяналтын системийг байгуулж байгаа юм. Улаанбаатар хотын ДЦС-ууд үнсээ зайлуулж, цамхгуудаа хөргөхдөө их хэмжээний гүний цэвэр ус ашигладаг. Манай Хаягдал ус дахин боловсруулах үйлдвэр ашиглалтад орсноор Шинэ төв цэвэрлэх байгууламжаас гарч буй хаягдал усыг дахин боловсруулж, техникийн  шаардлага хангасан усыг ДЦС-3, 4-т нийлүүлэх юм. Ингэснээр гүний усны нөөцийг хэмнэх, хадгалах ач холбогдолтой. Энэ үйлдвэр жилд 18 сая шоо метр усыг дахин боловсруулах бөгөөд энэ нь хоёр ДЦС-ын усны хэрэглээний 80 гаруй хувийг хангана. Тэр хэмжээгээр гүний цэвэр усаа үр хойчдоо хадгалж үлдэж байна гэсэн үг. Энэ хоёр үйлдвэр цогцоор ажиллаад эхлэхэд ирээдүйд бид хэдэн арван жилдээ усны нөөцийн хомсдолд орохгүй гэж үзэж байгаа.

Гуравдугаар төсөл нь Усны салбарын тогтвортой байдлыг хангах төсөл. Компакт хөтөлбөрийн хүрээнд бий болгосон хөрөнгө оруулалтын үр өгөөжийг урт хугацаанд тогтвортой хадгалахад чиглэсэн усны салбарын бодлого, хууль эрх зүйн орчныг сайжруулах, хүний нөөц, санхүүгийн тогтвортой байдлыг хангах, институцийн чадавхыг бэхжүүлэхэд чиглэсэн дотроо 5 үндсэн дэд үйл ажиллагаа бүхий бодлогын төсөл юм.

-Төслүүдийн хэрэгжилтийн явцыг өнгөрсөн хугацаанд хэрхэн хянаж, үнэлж ирсэн бэ. Одоогийн байдлаар хэрэгжилтийн түвшин хэдэн хувьтай байна вэ?
-2025 оны жилийн эцсийн тайланг гаргахад төслийн гүйцэтгэл нэгдсэн дүнгээр 95.6 хувьтай байсан. Бидний ярилцаж буй өнөөдрийн байдлаар 98.6 хувийн гүйцэтгэлтэй байна. Бид төсөвт өртөг болон төлөвлөгөөт хугацаанд нь төслүүдээ амжилттай хэрэгжүүлж, улсдаа хүлээлгэн өгөхөөр шаргуу ажиллаж байна.   

Төслүүдийн хэрэгжилтийн явцыг хянаж үнэлнэ гэдэг өргөн агуулгатай ажил. Хяналт үнэлгээний тухайд манай байгууллагад Мониторинг үнэлгээний баг ажилладаг. Төслийн хэрэгжилтийг анх тавьсан шалгуур үзүүлэлтдээ хүрч хэрэгжиж байгаа эсэхийг тус баг улирал тутамд хянаж, үнэлгээний тайлангаа донор байгууллага болох АНУ-ын МСК-д илгээхээс гадна энэ нь мөн улирал тутмын санхүүжилтээ батлуулж авах бас нэг шалгуур болдог.

Компакт хөтөлбөр нь АНУ-ын буцалтгүй тусламжийн 350 сая ам.доллар, үүн дээр Монгол Улсын Засгийн газраас 111.7 сая ам.доллар буюу нийт 461.7 ам.долларын санхүүжилттэй төсөл. Ийн тайлагнан, мөн ирэх улирлын ажлын төлөвлөгөөний үндсэн дээр дараагийн улирлын үйл ажиллагааны санхүүжилтээ авдаг. Санхүүжилт олгох энэ загвар бол МСК-ын жишиг загвар юм. Тэгэхээр 350 сая ам.долларыг нэг дор бөөнөөр нь олгодоггүй гэсэн үг. Хөтөлбөр хаагдмагц бид Монгол Улсын Засгийн газарт хүлээлгэж өгнө. Засгийн газраас томилсон байгууллага, эсвэл албан тушаалтан цаашид мониторинг үнэлгээг үргэлжлүүлэн хийж, МСК-д мөн тайлагнаад явна. Өөрөөр хэлбэл, хөтөлбөр хаагдсан ч цаашид урт хугацаандаа хэр өгөөжөө өгч байна гэдгийг үргэлжлүүлэн хянадаг гэсэн үг.

Төслийн техникийн хяналт талаас бол барилга угсралтын ажлын бүхий л шатанд инженерийн хяналтыг Хөтөлбөрийн менежментийн зөвлөх буюу бид PMC (project management consultant) гэж нэрлэдэг мэргэжлийн байгууллага хариуцан ажилладаг. Инженерийн хяналт, төслийн удирдлагын чиглэлээр мэргэшсэн зөвлөхийг ажиллуулдаг нь мөн л МСК-ын Компакт хэрэгжүүлдэг загвар юм.

Ер нь, Монголын Мянганы сорилтын сан АНУ-ын МСК-ын Компакт, төслийн менежментийн загварын дагуу үйл ажиллагаагаа явуулдаг. Энэ загвар нь байгууллагын дотоод бүтэц, үйл ажиллагааны процессууд, тэдгээрийг удирддаг дүрэм журмууд, хяналтын тогтолцоо маш тодорхой, хоорондын уялдаа, харилцан үйлчлэлийг маш сайн загварчилж боловсруулсан байдаг.

-Монголын МСС нь Компактын хэрэгжилтийг МСК-ын төслийн менежментийн загварын дагуу хэрэгжүүлж байгаа гэж Та хэллээ. АНУ-ын төрийн байгууллагын үйл ажиллагааны ямар жишиг, стандартууд нэвтэрсэн бол?
-АНУ-ын Засгийн газрын хөгжлийн агентлаг МСК нь 2004 онд байгуулагдсанаас хойш 50 гаруй оронд Компакт болон буцалтгүй тусламжийн хөтөлбөрүүдээ хэрэгжүүлсэн. Өнгөрсөн хугацаанд хэрэгжүүлсэн төсөл хөтөлбөрийн сайн туршлагууддаа үндэслэн бодлого, дүрэм журмаа байнга өөрчилж, шинэчилж байдаг. Тиймээс жишиг стандарт загварыг бүх улс оронд ижил түвшинд хэрэгжүүлдэг.

Компакт гэрээг хэрэгжүүлэх МСК-ын загварын нэг онцлогийг энд дурдахад, томоохон төсөл хөтөлбөр хэрэгжүүлэх үйл ажиллагааны хамгийн чухал хэсэг болох худалдан авах үйл ажиллагаа, төлбөр тооцоо, санхүүжилтийн үйл ажиллагаа болон төслийн удирдлагыг хэрэгжүүлэх үйл ажиллагааг хөндлөнгийн мэргэжлийн байгууллагууд манай байгууллагын зөвлөхөөр гэрээлэн гүйцэтгэж ажилладаг. Жишээ нь, манай байгууллага худалдан авах ажиллагааг АНУ-ын МСК-ын Худалдан авах үйл ажиллагааны журмын дагуу явуулдаг. Зохион байгуулалтын энэ бүтэц нь нэг талаас нийцлийг өндөр түвшинд хангаж ажиллах, мэргэжлийн туршлагатай зөвлөх байгууллагуудтай хамтран хугацаатай, батлагдсан тодорхой төсөвтэй ажлыг амжилттай гүйцэтгэх суурь нөхцөлийг бүрдүүлсэн байдгаараа бусад төсөл хөтөлбөр, байгууллагаас онцлог гэж харж байгаа.

-Энэ загвар нь Монголын төрийн байгууллагын, эсвэл Монголд төсөл хэрэгжүүлэх уламжлалт менежментээс юугаараа ялгаатай вэ. Бид үүнээс ямар сургамж, шилдэг туршлагыг авч үлдэх боломжтой вэ?
-Томоохон төслийг хэрэгжүүлэх энэ загвар болон дүрэм журам, хяналтын тогтолцоо машин механизмын араа шүд эргэх шиг нэгдсэн зохион байгуулалтад орсон байдаг учир хүний хүчин зүйлээс хамаарсан алдаа дутагдал, эрсдэл гарахаас хамгийн өндөр түвшинд сэргийлж чадсан тогтолцоо гэж болно. Компактын үндсэн шалгуурын хүрээнд нийт төсөв, төсөл хэрэгжүүлэх цаг хугацааг хатуу зааж өгсөн загвар нь тухайн ажлыг ямар ч нөхцөлд, ямар ч сорилт тулгарсан үргэлжлүүлэн хэрэгжүүлэх, дуусгах үндсэн шаардлага болдог. 2026 оны 3 дугаар сарын 31 гэхэд 5 жилийн хугацаа дуусаж, санхүүжилтээс зарцуулагдалгүй үлдсэн бол АНУ-ын тал руу буцаан татагдана.

Бид ажлаа хэр хэмжээнд гүйцэтгэсэн, тэр хэмжээндээ л зогсоно гэсэн үг. Тэгэхээр бид ажлаа маш нарийн төлөвлөөд, цаг хугацаатай уралдан ажилладаг. Тийм ч учир манай төслийн гүйцэтгэл өндөр хувьтай хэрэгжиж, хаалтын шат руу ороход бэлэн болоод байна. Компактыг хэрэгжүүлэх энэ хугацаанд цар тахал гарсан, хөрш оронд дайны нөхцөл байдал үүсэж, улмаар тээвэр логистикийн ажилд сөргөөр нөлөөлсөн, хоёр зун дараалан үер усны аюул нүүрлэсэн гэх мэт олон сорилт тулгарсан ч төслүүд маань амжилттай хэрэгжиж дуусаж байна. Ийм нөхцөлд өндөр гүйцэтгэлтэйгээр ажиллаж байгаа нь МСК-аас мөрдлөг болгодог загвар нь маш сайн ажилладаг болохыг нотолж буй хэрэг гэж хардаг.   

Мөн дараагийн нэг томоохон хүчин зүйл нь дүрэм, журам. Үйл ажиллагаандаа мөрддөг нийт дүрэм, журамд ажлын урсгалыг ил тод, ойлгомжтой, уялдаа холбоотой тодорхойлсон байдаг. Тэгэхээр ажлын байранд тодорхойгүй асуудал гарвал хүнээс асуух, хаа нэгтэйгээс хайж цаг алдах биш, дүрэм, журамд тодорхой тусгасан байдаг. Энэ нь манай төрийн болон хувийн хэвшлийн байгууллагад авч хэрэгжүүлж болох шилдэг туршлага юм шиг санагддаг.

-Та Монголын МСС-ийн Захиргааны асуудал хариуцсан захирал. Танай баг Компактыг хэрэгжүүлэхэд ямар гол үүрэгтэй вэ?
-Монголын МСС-ийн Захиргааны баг нь Үндсэн гурван чиглэлийн үйл ажиллагааг хариуцаж ажилладаг, 10 гаруй хүний бүрэлдэхүүнтэй. Байгууллагынхаа хүний нөөцийн удирдлага, мэдээллийн технологийн удирдлага, оффисын менежментийг хариуцан зохион байгуулж ажиллаж байна. Ерөнхийдөө ажилтнуудын ажиллах орчин, ажлын байрны тав тух, аюулгүй байдлыг хангаж, байгууллагын зөв соёлыг төлөвшүүлж, мэргэжлийн ур чадвартай ажилтнуудыг сонгон шалгаруулж, тэднийг төслийн хугацаанд тогтвортой ажиллуулах, байгууллагын мэдээллийн аюулгүй байдлыг хангах чиглэлийн үйл ажиллагааг хариуцан ажилладаг.

-Мега төслийн “арын алба” буюу захиргаа, хүний нөөцийн удирдлагыг хариуцаж ажиллах, төслийн багийг бүрдүүлэхэд баримталсан үндсэн зарчим юу байв?
-Цаг хугацааны хатуу хязгаарлалттай, өндөр төвөгшил бүхий энэхүү төслийг амжилттай хэрэгжүүлэх үндсэн суурь нь хүний нөөцийн бүрдүүлэлт юм. Төслийн зорилго, хамрах хүрээ, гүйцэтгэлийн шаардлагад нийцсэн өндөр мэргэшил, туршлагатай, гүйцэтгэлийн чадавх бүхий ажилтнуудыг татан cонгон шалгаруулж авах нь гол нөхцөл болдог. Манай байгууллага хүний нөөцийн ил тод, өрсөлдөөнт сонгон шалгаруулалтын тогтолцоог мөрддөг бөгөөд сонгон шалгаруулалт нь албан тушаалаас хамааран 4–5 үе шаттайгаар явагддаг.

Үүнд, ерөнхий шаардлагад нийцсэн байдлаар урьдчилан шалгаруулалтыг гаргаж, ур чадварын шалгалт авч, чадамжид суурилсан ярилцлага, мэргэжлийн үнэлгээ, лавлагаа шалгах зэрэг үе шат багтдаг. Төслийн эхний шатанд, ялангуяа удирдах түвшний албан тушаалд хөдөлмөрийн зах зээл дээрх шилдэг мэргэжилтнүүдийг татах зорилгоор хөндлөнгийн мэргэшсэн хүний нөөцийн байгууллагуудтай хамтран ажилласан. Удирдлагын түвшний албан тушаалд дээрх үе шатны шалгаруулалтыг амжилттай давсан ажил горилогчдыг АНУ-ын МСК болон Монголын МСС-ийн Удирдах зөвлөл эцэслэн баталгаажуулдаг. Иймд сонгон шалгаруулалт нь зөвхөн техникийн өндөр ур чадвараар хязгаарлагдахгүй, стратегийн сэтгэлгээ, манлайлал, багийн хамтын ажиллагаа, байгууллагын үнэт зүйлстэй нийцэх байдал зэрэг зан төлөв, чадамжийн шалгуурыг цогцоор нь үнэлдэг.

Байнгын ажиллагаатай байгууллагуудаас ялгаатай нь бид төслийн онцлогт нийцсэн, шууд гүйцэтгэлд оролцох чадамжтай мэргэшсэн боловсон хүчнийг бүрдүүлж, хэрэгжилтийн явцад шаардлагатай нарийн мэргэжлийн ур чадварыг чиглэсэн сургалт, ажлын байран дахь дадлагажилтаар тасралтгүй хөгжүүлэх зарчмыг баримталж ирсэн. 

-Төслийн багийн гишүүдийг чадавхжуулах, АНУ-д болон бусад улсад сургаж хөгжүүлэх бодлого байдаг уу?
-Төслийн хэрэгжилтийн үр нөлөөг хангах, Компактын зорилтод нийцсэн Сургалт, хөгжлийн нэгдсэн бодлогыг боловсруулан мөрдөж ирсэн. Энэхүү бодлогын хүрээнд жил бүр чиг үүрэг болон төслийн үе шаттай уялдсан сургалтын нарийвчилсан төлөвлөгөөг баталж, хэрэгжүүлдэг.

Төслийн хэрэгжилтийн туршид эхлэл, дунд, төгсгөлийн үе шат бүрд шаардлагатай ажлын байруудад сонгон шалгаруулалт тасралтгүй явагдсан. Шинээр ажилд орж буй ажилтнууддаа ажлаа эхлэхээс нь өмнө байгууллагын үйл ажиллагааны чиглэл тус бүрийг  танилцуулах сургалт ордог.

Жишээлбэл, санхүүгийн мэргэжилтэн шинээр ажилд ороход зөвхөн өөрийн чиг үүргийн чиглэлээр ажиллахаас гадна энэ ажил нь төслийн нийт үйл ажиллагаанд хэрхэн уялдаж байгааг ойлгох нь чухал байдаг. Ингэснээр баг хоорондын уялдаа сайжирч, хамтын ажиллагаа бодитой үр дүн авчирдаг.

Төслийн эхний шатанд өндөр ур чадвартай мэргэжилтнүүдийг нэгэн цул баг болгон төлөвшүүлэхэд анхаарч, манлайлал, багийн ажиллагаа, уян чадварыг сайжруулах, хамтын ажиллагааг дэмжих сургалтуудыг түлхүү зохион байгуулсан бол бүтээн байгуулалтын ажил эрчимжсэн дунд шатанд нарийн мэргэжлийн сургалтад төвлөрсөн. Манай төслийн хүрээнд хэрэгжсэн хоёр үйлдвэрийн барилгын үндсэн гэрээнүүд нь Олон улсын мэргэшсэн инженерүүдийн холбоо (FIDIC)-ны Улаан болон Шар номын стандартын дагуу байгуулагдсан. FIDIC нь дэд бүтцийн томоохон төслүүдэд өргөн хэрэглэгддэг олон улсын жишиг гэрээний загвар бөгөөд Монголд харьцангуй шинэ хэрэглээ байсан.

Иймээс олон улсын итгэмжлэгдсэн байгууллагаар дамжуулан FIDIC-ийн хоёр түвшний сургалтыг зохион байгуулж, онолын мэдлэгийг бодит гэрээний хэрэгжилттэй уялдуулан нийт ажилтнуудаа сургасан. Үүнээс гадна нийт ажилтнуудаа төслийн менежментийн олон улсын арга зүйд сургах зорилгоор төслийн удирдлагын PMBOK стандартаар PMI, Primevera P6 сургалтуудыг зохион байгуулж нийт ажилтнуудыг хамруулсан. Ковидын дараанаас дэлхий нийтээр цахим сургалтын боломж өргөжсөн тул сургалтын төлөвлөгөөндөө цахимаар олон улсын сургалтуудыг авах боломжийг мөн бүрдүүлж тусгасан. Ажилтнууд маань АНУ, Их Британи, Австралийн их сургуулиуд, тухайлбал Harvard University, University of Oxford-ын цахим сургалтад хамрагдаж, олж авсан мэдлэгээ ажилдаа хэрэгжүүлж байна.

Мөн АНУ-ын Мянганы сорилтын корпорац нь “МСК Коллеж” нэртэй дотоод сургалтын хөтөлбөртэй. Хоёр жил тутам хэрэгжиж буй Компакт болон буцалтгүй тусламжийн төслүүдийн ажилтнууд Вашингтон Ди Си дэх МСК-ын төв оффист цугларч, салбар бүрээрээ сургалт семинарт оролцон туршлага солилцдог. Энэ нь зөвхөн мэдлэг олгохоос гадна улс орнуудын сайн туршлагыг түгээж, байгууллагын бодлого, журамд сайжруулалт хийхэд бодит нөлөө үзүүлдэг.

Жишээлбэл, Монголын МСС-ийн ажилтнуудын байгууллагадаа хандах сэтгэл ханамж жил бүрийн ажиллах хүчний судалгаагаар тогтмол өссөн үзүүлэлттэй гарсан. Үүнтэй холбоотойгоор хүний нөөцийн багийг байгууллагын соёлыг төлөвшүүлсэн сайн туршлагаа хуваалцахыг мөн урьсан, ингээд 2024 онд Хүний нөөцийн семинарт оролцож, туршлагаа мөн хуваалцаж байсан. 2023 оны “МСК Коллеж”-д манай Мэдээллийн технологийн баг оролцож, байгууллагадаа нэвтрүүлсэн шийдлүүдээ танилцуулсныг бусад орны Мянганы сорилтын сангууд жишиг баримт бичиг болгон ашиглаж эхэлсэн гэм мэт миний хариуцсан чиглэлийн багуудаас дурдвал ийм байна. Ер нь манай багууд чиглэл тус бүрдээ “МСК Коллеж”-д амжилттай оролцдог мэдээллүүд байнга л ирдэг. Энэ бүхэн нь Монголын мэргэжилтнүүд шинэ арга барил, стандартыг хурдан эзэмшиж, нутагшуулан, цаашлаад үнэ цэн бий болгох чадавхтайг харуулж байгаа юм.

-Одоогоор Монголын МСС-д нийт хэчнээн хүн ажиллаж байна вэ. Энэ төслөөс Монгол Улсын хүний нөөцийн зах зээлд ямар өв үлдэнэ гэж Та харж байна вэ?
-Монголын МСС нь батлагдсан нийт 55 орон тоотойгоор үйл ажиллагаа явуулж байгаа бөгөөд одоогоор 50 гаруй үндсэн ажилтан ажиллаж байна. Эдгээр нь удирдлагын болон төслийн үндсэн багийн гишүүд юм. Харин төслийн хүрээнд гэрээт болон туслан гүйцэтгэгч байгууллагуудаар дамжуулан нийт 8,300 гаруй хүн ажилласнаас 93 хувь нь монголчууд гэсэн статистик гарсан. Манай байгууллагын 50 гаруй ажилтан зөвхөн өөрийн мэргэжлийн чиг үүргийг хэрэгжүүлээд зогсохгүй, гэрээний удирдлагыг цогцоор нь хэрэгжүүлж ажилладаг онцлогтой. Компакт хөтөлбөрийн хүрээнд нийт 300 орчим том, жижиг гэрээ байгуулсан бөгөөд эдгээр гэрээний хэрэгжилтийг шууд удирдан зохион байгуулж ажиллаж байгаа баг хамт олон юм.

Монголд өмнө нь байгаагүй бүтэц, зохион байгуулалтын загвараар ажиллаж, олон улсын стандарт, арга туршлагыг нутагшуулсан байгаа. Ийм өндөр төвөгшилтэй, олон талт зохицуулалт шаардсан төслийг амжилттай хэрэгжүүлсэн туршлага нь манай ажилтнуудыг салбар салбартаа манлайлан ажиллах чадавхтай, мега төслүүдийг удирдан хэрэгжүүлэх мэдлэг, ур чадвартай мэргэжилтнүүд болгон төлөвшүүлсэн гэж харж байна.

Тиймээс энэ төслөөс Монголын хөдөлмөрийн зах зээлд үлдэж байгаа өв нь олон улсын түвшинд бэлтгэгдсэн, гэрээний удирдлага, төслийн менежмент, стандартын хэрэгжилтийн бодит туршлагатай монгол мэргэжилтнүүдийн шинэ үе гэж би үзэж байгаа.

-Байгууллагын дотоод соёл, удирдлагын менежмент нь ажилтнуудын сэтгэл ханамж, бүтээмжтэй шууд холбоотой гэдэгтэй Та санал нийлэх үү. Энэ чиглэлд Монголын МСС ямар бодлого баримталж ирсэн бэ?
-Байгууллага амжилттай ажиллах, ажилтнууд нь тогтвортой, сэтгэл хангалуун, өндөр гүйцэтгэлтэй ажиллах эсэхийн үндэс нь байгууллагын соёл гэж би үздэг. Соёл зөв төлөвшсөн тохиолдолд удирдлагын шийдвэр, багийн уур амьсгал, ажлын үр дүн бүгд эергээр уялддаг. Манай байгууллага гүйцэтгэх захирлын удирдлага дор жил бүр байгууллагын соёлыг бэхжүүлэх, сайжруулах тусгай төлөвлөгөө боловсруулж, хэрэгжүүлдэг. Энэхүү төлөвлөгөөний хүрээнд хүний нөөцийн чиглэлээр байгууллагын үнэт зүйл, хамтын ажиллагаа, харилцааны стандартыг төлөвшүүлэхэд чиглэсэн арга хэмжээнүүдийг системтэй хэрэгжүүлж ирсэн.

Бид байгууллагын соёл, удирдлагын арга барилын талаар зөвхөн дотоод үнэлэмжид тулгуурлахгүй. Жил бүр олон улсын хүний нөөцийн хөндлөнгийн байгууллагаар нууцлал өндөртэй ажиллах хүчний судалгаа хийлгэдэг. Энэ судалгаагаар нийт ажилтны сэтгэл ханамжийн түвшин, байгууллагын соёлыг бэхжүүлэх чиглэлээр авч хэрэгжүүлж буй арга хэмжээ бодит үр дүн өгч байгаа эсэхэд дүн шинжилгээ хийдэг.

Судалгааны үр дүн жилээс жилд өсөж, тогтвортой, өндөр үзүүлэлттэй гарч байгаа нь бидний баримталж буй бодлого, менежментийн арга барил зөв чиглэлд байгааг харуулж байна.

Мөн үйл ажиллагааны хүрээнд хамтын ажиллагааны тогтолцоо бий. АНУ-ын МСК-аас Монголын Компактыг хариуцсан чиглэл бүрийн мэргэжлийн багууд тогтмол зөвлөн тусалж, хамтран ажилладаг. Жишээлбэл, миний хариуцдаг захиргааны чиглэлээр долоо хоног тутам цахим уулзалт зохион байгуулж, хэрэгжилтийн явц, тулгамдсан асуудал, шаардлагатай зөвшөөрөл, зөвлөмжийг хэлэлцдэг. Ийм ил тод, хариуцлагатай, зөвлөлдөх менежментийн тогтолцоо нь ажилтнуудад тодорхой чиг баримжаа өгч, эрсдэлийг бууруулж, эцсийн дүндээ сэтгэл ханамж, бүтээмжийг тогтвортой хадгалах суурь болдог гэж үздэг.

-Ажилтнуудын сэтгэл ханамжийн хөндлөнгийн судалгаа тогтмол авдаг талаар Та дурдлаа. Энэ судалгааны ач холбогдол, бодлогод тусгаж буй нөлөөний талаар дэлгэрүүлж ярьж өгнө үү?
-МСК-аас ажиллах хүчний судалгааг жил бүр олон улсын хөндлөнгийн хүний нөөцийн судалгааны байгууллагаар нууцлал өндөртэйгөөр хийлгэдэг. Энэхүү судалгааны үр дүн нь зөвхөн статистик мэдээ бус, бодлого, шийдвэр гаргалтад шууд ашиглагддаг чухал баримт болдог. Тухайлбал, судалгаагаар ажилтнуудын тогтвор суурьшил, ажиллах хүчний сэтгэл ханамж, удирдлагын арга барил, байгууллагын соёлын үр нөлөө зэрэгт дүгнэлт гаргадаг бөгөөд энэ нь дараа жилийн төлөвлөгөө боловсруулах, удирдлагын багийн шийдвэр, арга хэмжээг тодорхойлох үндэс болдог.

Мөн хүний нөөцийн тал дээр сургалт, хөгжлийн бодлого боловсруулах, цалин, урамшууллын шийдвэр гаргах зэрэг томоохон суурь судалгаа болдог учраас энэхүү судалгаа нь байгууллагын стратегийн хүний нөөцийн менежментийг бэхжүүлэх, ажилтны бүтээмж, сэтгэл ханамжийг дээшлүүлэх гол хэрэгсэл болж өгдөг.

-Усны Компакт хөтөлбөр 2026 оны 3-р сарын 31-нд хаагдана. Төслүүд хаагдсаны дараа эдгээр бүтээн байгуулалт, системүүдийг ямар байгууллагууд хариуцан үргэлжлүүлэх вэ?
-Ус гүн цэвэршүүлэх үйлдвэр болон Хаягдал ус дахин боловсруулах үйлдвэрийг УСУГ хариуцан ажиллуулна. Хүний нөөцийн асуудлыг хариуцан ажилладгийн хувьд Усны салбарын тогтвортой байдлыг хангах төслийн хүрээнд хэрэгжсэн “Усны салбарын түншлэлийн хөтөлбөр”-ийн талаар товч дурдмаар байна. Энэ төслийн хүрээнд УСУГ-ын 90 гаруй ажилтныг Нидерланд улсын ижил төрлийн байгууллагад гурван жилийн хугацаанд ээлж дараалан сургаж, туршлага судлуулах ажлыг зохион байгуулсан. Давтагдсан тоогоор 180 гаруй ажилтан усны хангамжийн салбарын үйл ажиллагааны чиглэлээр мэргэжлийн туршлага хуримтлуулсан. Нидерландын усны салбарын ментор, экспертүүд Монголд ирж, УСУГ-т үйл ажиллагааны сайжруулалт, хүний нөөцийн чадавхыг нэмэгдүүлэх чиглэлийн сургалтуудыг мөн зохион байгуулсан.

Мөн хоёр үйлдвэрийн туршилт, тохируулгын явцад үйлдвэрийг удирдан авч явах ажилтнуудыг бэлтгэх, сургах сургалтыг Монголын Мянганы сорилтын сан хариуцан зохион байгуулж, зүгшрүүлэх ажил хийж байна.

-Компакт гэрээний дагуу төслийг хаахад тодорхой шалгуур, шаардлагууд бий байх. Хаалтыг хэрхэн зохион байгуулж, санхүүжилт, хөрөнгийг хэрхэн хүлээлгэн өгөх вэ?
-АНУ-ын МСК нь Компакт хөтөлбөрийг хаахад тавих шалгуурыг нарийвчлан тусгасан журамтай. Энэ хүрээнд “Хаалтын бодлого” нэртэй бодлогын баримт бичгийн дагуу бид Төслийн хаалтын төлөвлөгөөг боловсруулсан.

Компактын хөрөнгөөр бий болсон өмч хөрөнгийг Монгол Улсын Төрийн өмчийн бодлого зохицуулалтын хорооноос гаргасан тогтоолын дагуу ашиглагч байгууллагуудыг тодорхойлуулж, энэ дагуу дэд бүтцийн барилга байгууламжуудыг улсын комисст хүлээлгэн өгөх ажил дуусах шатандаа орж байна.

-Хаалтын төлөвлөлтийг урьдчилан хэрхэн хийсэн бэ. Энэ үйл явцыг удирдан зохион байгуулахад Захиргааны захирлын үүрэг, хариуцлага юунд төвлөрч байна вэ?
-“Ажил эхлэхдээ дуусгах төгсгөлийн цэгээ харах хэрэгтэй” гэдэг үг бий. Манай төсөл таван жилийн хугацаатай учир хаалтын төлөвлөгөөний ажлыг төслийн хэрэгжилтийн оргил үеэс буюу 2024 оноос төлөвлөн эхлүүлсэн. МСК-ын Хаалтын бодлого нь өндөр шаардлага, нарийн үйл явц бүхий цогц ажил тул бид төлөвлөгөө боловсруулахдаа энэ талаар туршлагатай, олон улсын зөвлөхийг сонгон шалгаруулж, бусад Компакт хөтөлбөрийг хаахад ажиллаж байсан туршлагаас заавар, зөвлөгөө авч ажилласан.

Хаалтын төлөвлөгөөг боловсруулах ажлын хүрээнд мөн 2024 оны 9-р сард Засгийн газрын холбогдох байгууллагууд, АНУ-ын МСК-ын удирдлагын баг, оролцогч талууд, төслийн бүтээн байгуулалтыг хариуцах ашиглагч байгууллагуудын төлөөлөл зэрэг 120 гаруй хүний бүрэлдэхүүнтэй семинарыг зохион байгуулсан. Түүнчлэн уулзалтуудын явцад оролцогч талууд хаалтын шаардлагуудыг харилцан ярилцаж, ойлголтоо нэгтгэсэн нь чухал ач холбогдолтой ажил болсон. Үүнээс хойш оролцогч талуудтай нягт хамтран ажиллан төлөвлөгөөг боловсруулж, 2025 оны 7-р сард Монголын МСС-ийн Удирдах зөвлөл болон МСК-аар эцэслэн батлуулсан. Одоо төлөвлөгөөний дагуу хаалтын ажлыг шат дараалан явуулж байна. Сар бүр хариуцсан хэлтсүүд төлөвлөгөөний биелэлтийг тайлагнадаг бөгөөд ингэснээр төлөвлөгөөт ажлууд цагтаа хэрэгжиж байгааг мэдээллэхээс гадна хоцрогдол гарахад цаг алдалгүй арга хэмжээ авах гэх зэрэг ач холбогдолтой. МСК-ын Хаалтын бодлогын дагуу Компакт хөтөлбөрийн хүрээнд бий болсон бүх баримт бичгийг Үндэсний төв архивт хүлээлгэн өгнө. 

-Эцэст нь, таван жилийн хугацаанд хэрэгжсэн энэ хөтөлбөрийн хамгийн том “биет бус” ололт-ыг Та юу гэж дүгнэх вэ. Монгол Улс энэ туршлагыг хэрхэн хадгалж, дараагийн томоохон төслүүдэд ашиглах ёстой гэж Та үзэж байна вэ?
-Хамгийн үнэ цэнтэй “биет бус” өв гэвэл миний бодлоор “нөү хау” буюу мэргэжлийн арга туршлага юм. Мэргэжлийн ур чадвар, арга туршлага гэдэг нь хүн өөрийн биеэр оролцож, алдаа оноогоор туршлага хуримтлуулсан тохиолдолд үнэтэй мэдлэг болон хувирдаг. Иймээс хувь хүндээ, байгууллагад ч, улмаар Монгол Улсад ч үлдэж буй хамгийн үнэ цэнтэй  хөрөнгө энэ болов уу.

Манай төсөлд шууд болон шууд бусаар оролцсон бүх ажилтан, зөвлөх, гэрээт байгууллага болон хүмүүс, ялангуяа Монголын МСС-ын ажилтнууд энэхүү нөү хау-г өөртөө суулгаж, Монгол Улсад үлдээж байгаагаараа төслийн хамгийн том биет бус өвийг бүтээж байна. Хамгийн сайн арга туршлагыг ажилтан зөвхөн ажлын байранд, бодит туршлага дээр суурилан хуримтлуулдаг тул энэ нь үнэтэй мэдлэг, чадварын бат бөх суурь болдог. Монголын МСС-ийн өндөр төвөгшилтэй, олон талт оролцогч талуудын уялдааг хангаж ажилласан мега төслийн нийт ажилтнууд, баг хамт олон нь өндөр ур чадвартай, чадварлаг мэргэжилтнүүд гэж би үнэлдэг.

-Энэ их туршлага, нөү хау-г хэрхэн ашиглаасай гэж хүсэж байна вэ?
-Хүний нөөцийн удирдлагын өнцгөөс ажилтнуудтайгаа ойр дотно харилцаатай байж, цаашдын хөгжлийн төлөвлөгөөг ярилцдаг. “Төсөл хаахад манай ажилтнууд ажилгүй болно” гэсэн зовнил надад огт байхгүй. Манай төслийн багийнхан хаана ч ажилласан хамгийн шилдэг нь байх чадвартай.

Учир нь тэд өндөр шалгуур давж сонгон шалгаруулалтаар орж ирсэн, төслийн явцад хуримтлуулсан туршлага, нөү хау-гаа өөртөө суулгасан хүмүүс. Тиймээс ямар ч салбарт, ямар ч томоохон төсөл дээр ажилласан туршлага нь түүчээлэх, тэргүүлэх чадварыг тэдэнд олгож байна гэж би үнэлдэг.

Бүтээн байгуулалтын мега төслүүд дээр ажилласнаар хуримтлуулсан өндөр гүйцэтгэл, туршлага нь дараагийн томоохон төслүүдийг амжилттай хэрэгжүүлэхэд оролцож чадах хүний нөөцийн чадавх бүрдсэн тул аль ч салбарт туршлага мэдлэгээ түгээн дэлгэрүүлж ажиллаасай гэж хүсэж байна.
-Төслийн үр дүнгийн талаар дэлгэрэнгүй мэдээлэл өгсөн Танд баярлалаа.